77. Uluslararası Uzay Kongresi’nde (IAC 2026), astronotlar insanlı uzay uçuşlarının güvenliğini, uzun süreli görevlerin fiziksel ve psikolojik etkilerini ve gelecekteki uzay yolculuklarının risklerini değerlendirdi.
Anadolu Ajansının “Global İletişim Ortağı” olduğu kongre, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda, Türkiye Uzay Ajansı (TUA) ile SAHA İstanbul’un ev sahipliğinde Antalya NEST Kongre Merkezi’nde devam ediyor.
Kongre kapsamında IAF Global Networking Forum oturumları çerçevesinde “Astronotlarla Oturum: Uzay Uçuşları Artık İnsanlar İçin Güvenli mi?” başlıklı oturum düzenlendi.
Uzayda güvenlik ve erişilebilirlik
Uzay Kaşifleri Derneği Başkanı ve Kanadalı astronot Julie Payette’in moderatörlüğündeki oturuma, Türkiye’nin ikinci astronotu Tuva Cihangir Atasever’in yanı sıra ABD, Avrupa ve Japonya’dan astronotlar ile uzay şirketlerinin temsilcileri katıldı.
Atasever, bilişim ve aviyonik teknolojilerindeki gelişmelerin uzay uçuşlarındaki risklerin daha etkili yönetilmesini sağladığını belirtti.
Uzayda mikro yer çekiminin insan vücudu üzerindeki etkilerinin daha iyi anlaşıldığını aktaran Atasever, bu etkileri azaltmaya yönelik yöntemlerin geliştirilmesinin uzay uçuşlarına katılımı artırabileceğini ifade etti.
Geçmişte uzaya gönderilecek kişilerin seçiminde riskleri azaltmak amacıyla katı sağlık kriterleri uygulandığını belirten Atasever, gelecekte diyabet gibi kronik hastalıkları bulunan kişilerin de sağlık durumlarının güvenli şekilde yönetilebilmesi halinde ticari uzay istasyonlarına gidebileceğini kaydetti.
İnsanlı uzay uçuşlarının temel amaçlarından birinin insan vücudunun uzay koşullarına verdiği tepkileri araştırmak olduğunu vurgulayan Atasever, risklerin farkında olmanın uzay keşifleri açısından önemine dikkati çekti.
Vast başastronotu Andrew Feustel de astronotların uzay uçuşlarının risklerine karşı eğitildiğini, kontrolsüz risk almanın astronotluk kültüründe kabul görmediğini söyledi.
Uzay görevlerinde ekip çalışmasının önemini vurgulayan Feustel, uzun mesafeli yolculuklarda birlikte hareket etmenin ve ekip üyeleriyle kurulan ilişkilerin belirleyici olduğunu ifade etti.
Avrupa Uzay Ajansı (ESA) astronotu André Kuipers, astronotların hata yapabileceğini, bu nedenle yazılım, donanım ve eğitim süreçlerinde çeşitli önlemler alındığını belirtti.
Kuipers, alçak Dünya yörüngesinden uzaklaşıldıkça uzay enkazı tehdidinin azalabildiğini ancak radyasyon gibi farklı risklerin öne çıktığını kaydetti. Dünya’nın manyetik alanının sağladığı korumadan uzaklaşılması nedeniyle görevlerin zamanlamasının dikkatle planlanması gerektiğini vurguladı.
Yapay zeka ve psikolojik dayanıklılık
Axiom Space İnsanlı Uzay Uçuşları Kıdemli Başkan Yardımcısı ve başastronotu Michael Lopez-Alegria, yapay zekanın uzay araçlarındaki olası arızaları önceden belirlemek, ekipmanların çalışma verilerini analiz etmek ve sorunlara karşı önlem almak için kullanılabileceğini söyledi.
Mars gibi uzak hedeflere yapılacak uzun yolculuklarda iletişim gecikmelerinin astronotlar açısından zorluk oluşturabileceğine işaret eden Lopez-Alegria, yapay zekanın bu süreçte astronotlara eşlik edebilecek bir sistem olarak değerlendirilebileceğini belirterek, bu tür uygulamaların insan ilişkilerinin yerini almasına ilişkin risklerin de göz önünde bulundurulması gerektiğini kaydetti.
Sierra Space Başastronotu ve Misyon Bütünlüğünden Sorumlu Başkan Yardımcısı Thomas Marshburn ise uzun süreli görevlerde ruh sağlığının korunmasının önemine dikkati çekti.
Astronotların ailelerinden ve alıştıkları yaşamdan uzak kalmalarının psikolojik baskı oluşturduğunu belirten Marshburn, yorgunluğun yönetilmesinin, yeterli uyku, düzenli egzersiz ve dengeli beslenmenin fiziksel ve psikolojik sağlığın korunmasında önemli olduğunu ifade etti.
Mars görevlerinde radyasyonun yanı sıra Dünya’dan uzak olmanın ve gerçek zamanlı iletişim kuramamanın da başlıca zorluklar arasında yer aldığını vurguladı.
Japonya Uzay Ajansı (JAXA) astronotu Naoko Yamazaki de uzay araçlarının mekanik arızalara, yazılım ve insan kaynaklı hatalara karşı güvenli olacak şekilde tasarlanması gerektiğini söyledi.
Geçmiş görevlerden çıkarılan derslerle uzay araçlarının sürekli geliştirildiğini belirten Yamazaki, teknik önlemlerin yanı sıra şeffaflık, hesap verebilirlik ve bilgilendirilmiş onam süreçlerinin de önemli olduğunu kaydetti.
Uzay mürettebatının farklı kültürlere ve dillere sahip kişilerden oluşmasının araç tasarımlarına yansıtılması gerektiğini dile getiren Yamazaki, tasarım, terminoloji ve göstergelerin standartlaştırılmasının insan kaynaklı hataları azaltarak güvenliği artırabileceğini ifade etti.
